DIŞ POLİTİKADA ŞIKÇA KULLANILAN CAATSA NEDİR?
DIŞ POLİTİKADA ŞIKÇA KULLANILAN CAATSA NEDİR?
Hasan Yakup CANGÜVEN
CAATSA (Countering America`s Adversaries Through Sanctions Act), Türkçesiyle "ABD`nin Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası", 2 Ağustos 2017 tarihinde yürürlüğe giren bir ABD federal yasasıdır.
Yasanın temel amacı; İran, Rusya ve Kuzey Kore`nin askeri, istihbari, siber ve bölgesel faaliyetlerini sınırlandırmak, ayrıca bu ülkelerin savunma ve istihbarat sektörleriyle stratejik düzeyde iş birliği yapan kişi, kurum ve devletlere ekonomik ve siyasi yaptırımlar uygulanmasını sağlamaktır.
CAATSA`nın en kritik hükümlerinden biri olan 231. madde, Rusya`nın savunma veya istihbarat sektörüyle "önemli işlem" gerçekleştiren kişi ve kuruluşlara yaptırım uygulanmasını zorunlu kılmaktadır.
CAATSA Kapsamındaki Yaptırım Türleri
Yasanın 235. maddesi, ABD Başkanına uygulanabilecek 12 farklı yaptırım seçeneği sunmaktadır. Başkan, yaptırım uygulanmasına karar verilen kişi veya kurum hakkında bu seçeneklerden en az beşini uygulamakla yükümlüdür.
Başlıca yaptırım türleri şunlardır:
• ABD İhracat-İthalat Bankası (EXIM) tarafından kredi, garanti ve sigorta desteğinin kesilmesi.
• ABD`den mal, teknoloji ve savunma ürünleri ihracatı için lisans verilmemesi.
• ABD mali kuruluşlarından kredi veya finansman sağlanmasının yasaklanması.
• IMF, Dünya Bankası gibi uluslararası finans kuruluşlarından kredi verilmesine ABD`nin karşı çıkması.
• ABD`li kişi ve kuruluşların yaptırım kapsamındaki taraflarla sermaye ve yatırım ilişkisi kurmasının engellenmesi.
• ABD Merkez Bankası (Fed) ile finansal işlem yapma ve "primary dealer" statüsünün kaldırılması.
• ABD hükümetiyle mal ve hizmet alımına ilişkin sözleşme ve ihalelerin yasaklanması.
•
ABD finans sistemi üzerinden döviz işlemleri ve para transferlerinin engellenmesi.
• Bankacılık sistemi aracılığıyla ödeme, kredi ve havale işlemlerinin kısıtlanması.
• ABD`deki mal varlığı ve gayrimenkullerin dondurulması veya tasarrufunun engellenmesi.
• ABD`ye giriş yasağı ve vize verilmemesi.
• Kurum yöneticilerine de mal varlığı dondurma ve vize yasağı gibi benzer yaptırımlar uygulanması.
Türkiye`ye Uygulanan CAATSA Yaptırımları
Türkiye, Rusya`dan S-400 Uzun Menzilli Hava Savunma Sistemi satın alması nedeniyle CAATSA kapsamında yaptırıma tabi tutulmuştur. ABD Kongresi bu alımı, Rusya savunma sektörüyle gerçekleştirilen "önemli işlem" olarak değerlendirmiş ve Aralık 2020`de yaptırım kararı yürürlüğe girmiştir.
Yaptırımlar doğrudan Türkiye Cumhuriyeti Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ile dönemin SSB Başkanı İsmail Demir ve bazı üst düzey yetkilileri hedef almıştır.
Bu süreçte Türkiye;
• F-35 Müşterek Taarruz Uçağı Programı`ndan çıkarılmış,
• Savunma sanayiinde kullanılan bazı Amerikan menşeli teknoloji, motor ve kritik alt sistemlerin temininde kısıtlamalarla karşılaşmıştır.
• Bu durum özellikle KAAN, HÜRJET, Altay Ana Muharebe Tankı ve benzeri yerli savunma projelerinde bazı tedarik süreçlerini etkilemiştir.
7-8 Temmuz Ankara NATO Zirvesi ve Son Durum
Ankara`da gerçekleştirilen NATO Zirvesi kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşen ABD Başkanı Donald Trump, yaptığı açıklamada, "Yaptırımları kaldıracağımızı
söyleyebilirim. Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz." ifadelerini kullanarak CAATSA kapsamındaki yaptırımların kaldırılmasına yönelik siyasi iradeyi dile getirmiştir.
Ancak bu açıklamanın fiilen yürürlüğe girebilmesi için ABD iç hukukunda öngörülen idari ve hukuki süreçlerin tamamlanması gerekmektedir.
|
